Foto: Pexels

Modern leiderschap en de kunst van het voeren van goede gesprekken

Auteur: Tanja Vlug

‘Employee engagement’ en innovatie vragen om een nieuwe leiderschapsstijl. Nieuwe organisatievormen, werken ‘op afstand’ in virtuele teams, technologische innovaties, de opkomst en invloed van millennials op de werkvloer, continu veranderende functies, en het afschaffen van de traditionele jaarlijkse beoordelingsgesprekken, maken dat leiders niet meer kunnen volstaan met een top-down ‘command and control’ leiderschaps- en communicatiestijl.

‘Conversational Leadership’

Organisaties worden platter, teams organiseren zichzelf, verantwoordelijkheden liggen laag in de organisatie en veranderingen zijn continu en gaan snel. Dit alles vraagt om een open en persoonlijke dialoog met medewerkers, om het stimuleren van een op samenwerking gerichte en ‘inclusieve’ cultuur, waarin men durft te experimenteren en waarin innovaties mogelijk zijn.

Er zijn inmiddels – ook in het Nederlandse bedrijfsleven – genoeg voorbeelden van de destructieve gevolgen van dominante, autocratische leiders die zich hebben omringd met ‘fans’ en die zich niet lieten uitdagen tot een stevige discussie met medewerkers binnen alle lagen van de organisatie, en die simpelweg ook geen vragen stelden. Moderne leiders verstaan de kunst van het voeren van goede gesprekken, gaan in dialoog met medewerkers, en creëren daarmee vertrouwen en betrokkenheid. Deze leiderschapsstijl heet in de internationale managementliteratuur ‘Conversational Leadership’ (zie ook mijn literatuurverwijzingen).

“Moderne leiders verstaan de kunst van het voeren van goede gesprekken, gaan in dialoog met medewerkers, en creëren daarmee vertrouwen en betrokkenheid”

Is het een ‘open deur’?

Veel leiders zeggen dat ze de dialoog willen aangaan met medewerkers en veel geld wordt gestoken in ‘corporate communicatie’ en technologie om dit te ondersteunen. Echter, oude managementpraktijken en mindsets voeren de boventoon, en veel communicatie is toch nog steeds top-down. Leiders praten tégen medewerkers, niet met hen. Daadwerkelijk luisteren en vragen stellen, nieuwsgierig zijn naar het perspectief van de ander, lijkt niet ingebakken te zijn in de persoonlijkheid van traditionele leiders. Zij geven antwoorden, maar stellen geen vragen. En tot slot blijkt ook de bedrijfscultuur vaak hardnekkig: het merendeel van ons houdt gewoonweg niet van conflict! Dus verzanden vergaderingen, dialogen, teamsessies vaak in aardige rituelen in plaats van momenten waarop men elkaar uitdaagt en de discussie aangaat. Wat men werkelijk vindt blijft vaak ongezegd. En dit is schadelijk voor het vertrouwen en de betrokkenheid van medewerkers, en – uiteindelijk – voor de innovatiekracht van de organisatie.

“Leiders praten tégen medewerkers, niet met hen.”

Om welke vaardigheden gaat het dan?

The Right Conversation – een Britse consultancy firma – heeft het concreet gemaakt. Zij identificeert vijf specifieke vaardigheden die leiders in alle lagen van de organisatie zouden moeten hebben of ontwikkelen om op een effectieve manier gesprekken te voeren en om een voorbeeld te vormen voor anderen. Deze zijn:

  • Presence – ‘aanwezig zijn’ zonder afgeleid te worden door mobiele telefoons, social media, gedachten aan een overvolle agenda of emoties over een gesprek dat eerder die dag heeft plaatsgevonden. Volledige focus op de persoon en op het gesprek.
  • Hyper-awareness – bewust zijn van wat zich in jouzelf afspeelt tijdens het gesprek: jouw eigen vooringenomenheden, vooroordelen en emoties. In staat zijn je emoties te onderkennen en
  • De-coding – dit is de kunst van het horen van wat iemand je daadwerkelijk vertelt. Verder kijken dan de woorden alleen, en dus ook het luisteren naar gevoelens die een rol spelen. Dit gaat om oprechte interesse.
  • Voicing – zeggen wat er gezegd moet worden, op een constructieve manier. De moed hebben om stevige feedback te geven als dat nodig is, jezelf eerlijk uit te spreken en niet bang te zijn de discussie aan te gaan. Effectieve leiders moedigen teamleden aan om zich te uiten en elkaar te challengen.
  • Flow control – goed voorbereid een gesprek ingaan, het structureren en op koers houden van de dialoog, wetend wat het doel is.

Kan ik het leren?

Het goede nieuws is dat de meeste mensen bovengenoemde vaardigheden kunnen leren, alleen is het wel zo dat sommige mensen hier van nature al beter in zijn dan anderen. Persoonlijkheid speelt daarin een cruciale rol: Ben je van nature geïnteresseerd in anderen of ben je meer bezig met je eigen belangen? Ben je ‘open-minded’ of heb je altijd meteen al hele sterke meningen voordat je een discussie ingaat? Ben je ongeduldig en ‘heb je het al snel gezien’? Ben je zelfkritisch en probeer je jezelf altijd te verbeteren, of ben je superzelfverzekerd en tevreden met hoe je bent? De goede lezer snapt vanzelf aan welke kant van het spectrum je moet zitten om ‘talent’ te hebben voor Conversational Leadership.

Het veranderen van de dagelijkse gesprekken die op de werkvloer plaatsvinden, vraagt om een verandering van zowel mindset als gedrag. Het kan ook het begin zijn van een nieuwe cultuur, die bijdraagt aan de prestaties van de organisatie, de betrokkenheid van medewerkers en de vaardigheden van leiders. Gesprek voor gesprek.

“Het begin van een nieuwe cultuur. Gesprek voor gesprek.”

#YESSNEWSS overzicht

Over de auteur:

Tanja Vlug (1965) is organisatiepsycholoog en mede-oprichter en eigenaar van Humancollective, een adviesbureau dat zich richt op assessment en ontwikkeling van individuen en teams. Humancollective is tevens licentiehouder van Facet5, een van de meest moderne, psychometrisch solide,  werkgerelateerde persoonlijkheidsvragenlijsten. Tanja was van 2001 tot en met 2013 werkzaam als consultant en partner bij YESS.

Verder lezen?

  • Become a conversational leader, Dik Veenman, hrfuture.net, maart 2015.
  • Being silenced and silencing others: developing the capacity to speak truth to power, Megan Reitz en John Higgins, Ashridge Executive Education, maart 2017.
  • Leadership is a conversation, Boris Groysberg en Michael Slind, Harvard Business Review, juni 2012.
  • The five superskills of effective conversations.